Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı almış birçok birey, standart tedavilere rağmen devam eden odaklanma sorunları yaşar. Yapılan araştırmalar, bu durumun altında yatan önemli bir faktörün fonksiyonel görme problemleri olabileceğini ortaya koymaktadır.
Granet ve arkadaşlarının (2005) yaptığı bir çalışma, DEHB tanısı almış çocuklarda yakına odaklanamama (convergence insufficiency) görülme sıklığının, genel popülasyona göre 3 kat daha fazla olduğunu ortaya koymuştur.
Başka bir çalışmada ise (2018) ise, DEHB’li çocuklarda:
- Şaşılık riskinin %15-20 daha yüksek olduğunu
- Binoküler görme (iki gözün uyumlu çalışması) sorunlarının %30 daha sık görüldüğünü
- Göz hareketlerinde (sakkadlar ve takip hareketleri) tutarsızlıklar olduğunu belgelemiştir.
DEHB ve binoküler görme bozukluklarının belirtileri belirgin şekilde örtüşür. Aşağıdaki tabloda benzer ve örtüşen özellikleri göreceksiniz.
| DEHB | Görme Bozuklukları | Ortak Sonuç |
| Yakın işlerden çabuk sıkılma | Göz yorgunluğu, baş ağrısı | İşten kaçınma |
| Okurken satır atlama | Görsel stabilite kaybı | Okuma hızında düşme |
| Dikkat sürdürmedeki zorluk | Bulanık ya da çift görme | Konsantrasyon kaybı |
| Sakarlık, derinlik algısında bozulma | Derinlik algısında bozulma | Motor koordinasyon problemleri |
Normal bir görme sistemi, iki gözden gelen görüntüleri otomatik olarak birleştirir (füzyon).
Ancak şaşılık veya yakına odaklanma yetersizliği durumunda:
- Çift Görme (Diplopi): Beyin, aynı nesnenin iki farklı pozisyondaki görüntüsünü algılar
- Supresyon (Baskılama): Beyin, kayma yapan gözden gelen görüntüyü bilinçli olarak “baskılar”
- Sürekli Düzeltme: Göz kasları ve görsel işleme merkezleri sürekli olarak görüntüyü stabilize etmeye çalışır
Bu süreçlerin karşılığı olarak;
- Prefrontal kortekste aşırı aktivasyon
- Görsel işleme hızında yavaşlama
- Dikkati toplamada zorluk ortaya çıkabilir.
Dr. David B. Granet’in ifadesiyle: “Çocuk, gözlerinin fiziksel olarak yapması gereken işi yapmak için ekstra bilişsel çaba harcadığında, bu enerji okumak, anlamak ve hatırlamaktan çalınır.”
Görsel problemler DEHB’yi taklit edebilir veya mevcut DEHB semptomlarını şiddetlendirebilir. Böyle bir durumda, sadece DEHB odaklı bir tedavi, altta yatan görsel stresi çözmeye yetmeyecektir.
Ayrıca, yakına odaklanma yetersizliği olan çocuklar:
- Okuma hızlarında %30 daha yavaş performans gösterir
- Okuduğunu anlama skorlarında belirgin düşüş yaşar
- Ödev başında geçirdikleri sürede %50 daha fazla molaya ihtiyaç duyar
Sonuç olarak, her satır sonunda gözlerin yeniden odaklanması gerektiğinden, okuma sürekli bir “yeniden başlatma” döngüsüne dönüşür.
Rutin göz muayenesi (görme keskinliği ve refraksiyon) binoküler görme fonksiyonlarını değerlendirmede yetersiz kalabilir. Göz muayenesinde ek olarak, yakına odaklanma miktarının değerlendirilmesi, füzyon adı verilen binoküler yani iki gözle görmenin değerlendirilmesi, derinlik algının ölçülmesi gereklidir.
Aileler ve Yetişkinler İçin Kritik İşaretler
Gözlemlemeniz Gereken “Kritik Belirtiler”:
- Okuma/Çalışma davranışları:
- Okurken başını eğmek veya bir gözünü kapatmak
- Satır kaybetme, parmakla takip etme
- Okumaktan veya yakın işlerden şikayet etme
- Fiziksel semptomlar:
- 15-20 dakika sonra göz ağrısı, baş ağrısı
- Bulanık veya çift görme şikayetleri
- Işığa hassasiyet
- Dikkat/davranış belirtileri:
- DEHB tedavisine kısmi veya yetersiz yanıt
- Performanstaki tutarsızlık (bazen iyi, bazen kötü)
- Görsel olarak yüklü görevlerden kaçınma
Bu belirtiler DEHB tanısı olsun ya da olmasın çocuğun göz muayenesinin yapılması gerektiğini gösteren belirtilerdir.